GRODZISKA NA TERENIE GMINY DYWITY

Barkweda, gm. Dywity

Grodzisko pruskie ulokowane w zakolu „Starej” Łyny, w odległości ok. 500 m na południowy-wschód od wsi. Całość założenia obronnego otoczona jest wałem i suchą fosą. Od strony wschodniej, gdzie nie było dobrych naturalnych warunków obronnych  fosa jest doskonale czytelna i jej głębokość miejscami przekracza 1m. Majdan grodziska o wymiarach 50 x 25 m posiada kształt owalny. W XIX w. na plateau został założony wiejski cmentarz i kaplica. Obok rosną stare dęby, które podobno pamiętają potyczkę z kampanii napoleońskiej w 1807 r. Niestety dąb Napoleona do naszych czasów już nie ocalał. W marcu 2007 r. autorzy niniejszego opracowania stwierdzili w pobliżu założenia obronnego obecność ceramiki pruskiej wczesnośredniowiecznej oraz krzyżackiej z XIV w. co pozwala dokładniej datować chronologię tego obiektu. Grodzisko jest oznaczone tablicą konserwatorską.

Sętal, gm. Dywity

Grodzisko nasypowe położone nad południowym stromym brzegiem strumienia Dratwy (dopływ Łyny) w odległości 1,5 km na północny-zachód od miejscowości. Majdan założenia posiada kształt nieregularnego owalu o wymiarach 38 x 22 m. Od północy i zachodu obronności dostarczał głęboki parów strumienia Dratwa i bezimiennego cieku wodnego. Wał grodziska najokazalej prezentuje się od wschodu, w części południowej znajdowała się brama wjazdowa. Obiekt pełnił rolę refugialną, czyli schroniska dla mieszkańców pobliskiej wczesnośredniowiecznej osady przygrodowej, która przylegała od strony wschodniej. Według przeprowadzonych na pobliskiej osadzie badań archeologicznych największe nasilenie osadnictwa w Sętalu miało miejsce w XI w. W odległości 500 m na północny-wschód znajduje się grodzisko w Kabikiejmach Górnych.

Słupy, gm. Dywity

Pozostałości po dawnym nasypie wieży obronnej znajdują się we wschodniej części wsi przy budynku obecnego przedszkola. Obiekt obecnie posiada średnicę około 20 m  zaś jego wysokość sięga 1 m. Na nasypie w czasach średniowiecznych znajdowała się wieża obserwacyjno-obronna zwana stołpem, od której pochodzi  nazwa wsi. Przypuszczalnie Miejscowość wzmiankowano już w 1374 roku właśnie pod nazwą Stolpen, co jest jej niemieckim odpowiednikiem. Nie jest wykluczone, że obiekt obronny znajdował się tam już w czasach pogańskich i strzegł od północy granic galindzkiej ziemi Berting. Słupy są jedynym tego typu przykładem miejscowej nazwy obronnej na Warmii.

Brąswald, gm. Dywity

Według niemieckich XIX wiecznych źródeł w Brąswałdzie na terenie gruntów parafialnych miała znajdować się strażnica. Przypuszczalnie obiekt ten mógł znajdować się w obrębie obecnego cmentarza w jego zachodniej części na kulminacji wzgórza. Przesłanką ku temu może być fragment ceramiki z wczesnego średniowiecza znaleziony 19 lipca 2007 roku przez panią Mariolę Grzegorczyk na miejscu wcześniej sugerowanym pana Roberta Klimka. O dawnej warowni wspominała  również w swoich opowiadaniach Maria Zientara-Malewska.